Estonia hạ chủ nhà Phần Lan 3-2 tại Tampere: set thứ năm được định đoạt bởi thứ không nằm trong bảng thống kê

Đêm thứ Năm ở Tampere, Nokia Arena có 9.813 khán giả. Trước khi quả bóng đầu tiên được tung lên, Olivia Kunnari — cháu gái của huấn luyện viên trưởng đội chủ nhà Olli Kunnari — hát quốc ca Phần Lan. Một trận vòng bảng không ai bắt buộc phải có khoảnh khắc ấy. Họ vẫn làm.

Tôi xem từ căn hộ nhỏ ở Osaka, khi đồng hồ đã gần nửa đêm. Không có vé vào sân, tôi kéo sân vào từng căn phòng của khán giả.

Rồi Joonas Jokela bước ra trong lần khoác áo đội tuyển quốc gia thứ 100. Rồi Phần Lan thắng set mở màn 25-22, với hai anh em Marttila và chính Jokela liên tục tìm được khoảng trống trước hàng chắn Estonia. 9.813 người ngồi dưới kia nhận được đúng thứ họ đến để nhận. Không khí trong Nokia Arena đêm đó giống những đêm bóng chuyền nữ tôi từng ngồi ở Kobe: ít người hơn, nhưng từng người đều biết tên người mình cổ vũ.

Ba set sau, kịch bản bị xé toạc.

Bỉ đã hạ Serbia 3-0 (25-19, 25-21, 25-16) từ vài giờ trước đó và cầm chắc ngôi nhất bảng C. Phần Lan chỉ cần thắng để chia sẻ ngôi đầu. Estonia bước vào với vị trí gần cuối bảng, nhưng mang theo thứ đáng sợ hơn thứ hạng: vài ngày trước, chính họ thắng Hà Lan 3-1 (27-25, 25-22, 18-25, 25-23) — thắng lợi đầu tiên của Estonia ở giải đấu này — và cú đúp ace của Timo Andre Lohmus ở điểm 22-22 trong set bốn là nhát dao kết liễu.

Kết cục 3-2 (22-25, 25-21, 25-22, 20-25, 15-11) đẩy Phần Lan xuống nhì bảng với 11 điểm. Bảng C khép lại như sau: Bỉ 13 điểm, Phần Lan 11, Serbia 7, Đan Mạch 7, Estonia 5, Hà Lan 2. Sáu điểm ngăn cách vị trí thứ nhì và vị trí thứ năm, và bên trong sáu điểm ấy nằm toàn bộ khác biệt giữa một đội được truyền thông gọi tên và một đội chỉ được nhắc đến như một cái cớ.

Vòng 16 đội bắt đầu từ thứ Bảy tại Sofia và Turin. Phần Lan gặp Hy Lạp, Bỉ gặp Séc, cả hai trong ngày 20 và 21 tháng 9 tại Turin. Ba Lan gặp Latvia, Đức gặp Bulgaria ngày 19 tháng 9 ở Sofia; Ukraine gặp Romania và Pháp gặp Bồ Đào Nha tiếp theo ở đó ngày 20 tháng 9. Slovenia gặp Serbia ở Turin ngày 21 tháng 9, Ý gặp Đan Mạch cùng cuối tuần. Bán kết và các trận tranh huy chương diễn ra ở Milan.

Set hai là nơi Estonia trả lời. Lohmus mở khoảng cách 16-11 rồi đóng set 25-21. Điều đáng nói nằm ở cách khoảng cách đó được dựng lên: Estonia không tấn công nhiều hơn, họ khiến Phần Lan phải tấn công trong tình thế xấu hơn. Trong bóng chuyền đỉnh cao, khoảng cách năm điểm hiếm khi đến từ những pha dứt điểm đẹp; nó đến từ việc đối phương bị đẩy vào vị trí mà ở đó ngay cả một cú đập đúng kỹ thuật cũng trở thành bóng chết.

Set ba là set hay nhất trận. Luka Marttila ghi ba ace liên tiếp, gỡ hòa 19-19, Nokia Arena nổ tung. Rồi Lohmus chắn một quả quyết định đưa Estonia lên 22-20, và đội khách kết thúc 25-22. Ba ace liên tiếp của Luka Marttila là một khoảnh khắc; pha chắn của Lohmus là một quyết định. Bóng chuyền không thưởng cho người tạo ra khoảnh khắc, nó thưởng cho người chọn đúng thời điểm để ngừng mạo hiểm. Estonia hiểu điều đó sớm hơn chủ nhà.

Cú đúp ace của Lohmus trước Hà Lan ở điểm 22-22 và pha chắn của Lohmus trước Phần Lan ở điểm 22-20 cùng một khuôn mẫu: Estonia không thắng bằng cách bùng nổ từ đầu, họ thắng bằng cách giữ trận đấu sống tới điểm 20 rồi mới tung ra phương án đã chuẩn bị. Đó là dấu hiệu của một đội được huấn luyện để chịu đựng, và ở giải đấu 24 đội, khả năng chịu đựng là món hàng hiếm hơn tài năng.

Set bốn, ban huấn luyện Phần Lan thay Nooa Marttila bằng Niko Suihkonen. Cầu thủ vào thay ghi bảy điểm, chủ nhà thắng 25-20 và kéo trận vào set năm. Một phương án dự bị ghi bảy điểm trong một set là dấu hiệu của chiều sâu thật, và nó cũng là lý do tôi không đọc trận này như câu chuyện về một đội sụp đổ.

Rồi set năm: 15-11 cho Estonia. Set tie-break kéo dài 15 điểm không cho phép sai số nào được bù đắp. Ở set thường, một pha hỏng ăn có thể được sửa bằng một loạt giao bóng tốt. Ở set năm, mỗi điểm là một phần mười lăm của số phận, và đội giữ được nhịp side-out sạch hơn sẽ thắng, bất kể ai có ngôi sao sáng hơn. Phần Lan thắng hai set, Estonia thắng ba, tổng điểm cả trận chênh nhau bốn. Đó là định nghĩa của một trận đấu mà kết quả nằm ở những chi tiết nhỏ nhất.

Có một chi tiết trong chính các bản tin mà tôi muốn dừng lại lâu hơn mức người ta thường dừng. volleytimes.com ghi Lohmus 24 điểm, Teppan 16 điểm. WorldofVolley ghi Teppan 24 điểm, Lohmus 16 điểm. Hai bản tin về cùng một trận, hai kết quả trái ngược hoàn toàn.

Với bóng chuyền nữ ở giải quốc nội Nhật Bản, tôi đã quen với kiểu sai lệch này. Khi một đội không có tên tuổi truyền thông, người ta ghi thống kê bằng ký ức. Sai số trong bảng điểm cá nhân là chỉ dấu của một vấn đề lớn hơn: nếu biên tập viên không kiểm tra nổi ai ghi 24 điểm, thì những gì họ không nhìn thấy còn nhiều hơn thế. Đây là lý do tôi vẫn giữ một cách làm cũ ở Osaka: với mỗi trận, tôi tự ghi lại điểm số theo từng pha bóng. Những câu hỏi đầu tiên tôi từng sợ, giờ là câu chuyện tôi kể cho các em. Và một trong những câu hỏi đó là: khi mọi bản tin đều chép lại nhau ở phần của đội thắng, ai đang kiểm tra phần của đội thua?

Cách đóng khung dễ nhất cho trận này là “chủ nhà sảy chân ngay trước vòng knock-out”. Khung đó tiện, nhưng nó biến Estonia thành cái lý do và Phần Lan thành nhân vật chính. Estonia đã thắng hai trận liên tiếp ở giải này — trước Hà Lan và trước Phần Lan — và cả hai lần đều kết thúc bằng những pha giao bóng ăn điểm ở thời điểm không thể tha thứ. Đó là một đội có phương án cuối trận, không phải một đội gặp may.

Một chi tiết bị bỏ qua trong các bản tin: Lohmus nói sau trận rằng Estonia muốn thắng trước khán giả và đã cho đi hết những gì mình có; đội trưởng Phần Lan Antti Ronkainen thừa nhận Estonia chơi tốt, khao khát set năm và chiến đấu đến cùng. Hai câu nói đó xác nhận một điều khó gói vào tiêu đề: đội được đánh giá cao hơn đã thua vì đội kia xử lý thời khắc quyết định tốt hơn.

Bóng chuyền không cần ai cứu, chỉ cần người chịu ngồi xuống lắng nghe.

Phần Lan sẽ gặp Hy Lạp ở Turin ngày 20 và 21 tháng 9. Một thất bại ngay trước vòng 16 đội, trong một set năm mà tổng điểm chênh bốn, đôi khi có ích hơn một trận thắng nhạt. Ở Nadeshiko tôi học được: thua trên sân cũng có thể là một cách thắng. Mùa giải có thể đóng băng, nhưng tiếng nói thì không bao giờ đóng băng. Điều tôi giữ lại sau đêm Tampere là một câu hỏi: bao nhiêu đội bóng chuyền nhỏ đang thắng những trận như thế này, và bao nhiêu bản tin đang ghi nhầm người ghi điểm?