Cameron McEvoy hạ kỷ lục World Cup 50m tự do của chính mình, vị trí số 2 mọi thời đại

Đêm thi đấu tại Tashkent, bảng điện tử nhảy lên 20.13. Tôi ngồi trước màn hình ở Brisbane, ghi con số đó vào sổ theo dõi rồi khoanh tròn lại. Cameron McEvoy vừa hạ kỷ lục World Cup 50m tự do mà chính anh lập ở Baku trước đó với 20.22. Chín phần trăm giây. Nhưng trước khi ai đó vội gọi đây là màn trình diễn vĩ đại nhất lịch sử, tôi phải nói rõ điều mà phần lớn các trang tin sẽ lướt qua: mọi con số trong câu chuyện này đều thuộc bể ngắn 25m.

Số liệu không có giới tính, nhưng người đọc chúng thì có. Và người đọc hôm nay đang đứng trước một cái bẫy quen thuộc.

Tôi theo dõi bơi lội năm thứ năm, sau mười lăm năm làm phân tích cá cược thể thao. Bài học đầu tiên tôi dạy cho mọi thực tập sinh là: bể ngắn và bể dài là hai môn thể thao khác nhau khoác chung một cái tên. Ở 50m bể ngắn, vận động viên có đúng một lần lộn thành. Ở 50m bể dài, không có lần nào. Một lần lộn thành trong cự ly ngắn nhất nghĩa là lực đẩy thành bể và pha lặn dưới nước trở thành biến số quyết định, chứ không phải tốc độ thuần túy. Đó là lý do mọi kỷ lục bể ngắn đều nhanh hơn bể dài một cách hệ thống, và cũng là lý do con số 20.13 của McEvoy nhanh hơn kỷ lục thế giới 50m tự do bể dài 20.91 tới gần tám phần mười giây.

Nếu bạn không biết điều đó, bạn sẽ đọc 20.13 như một tia sét đánh vào lịch sử bể dài. Nó không phải. Nhưng nếu bạn biết rồi lại vội gạt bỏ nó như một sản phẩm của bể ngắn, bạn cũng sai. Đây là chỗ tôi muốn dành phần lớn bài viết.

World Cup là chuỗi thi đấu thương mại ba chặng, xếp dưới Olympic, giải vô địch thế giới bể dài và cả bể ngắn. Nó tồn tại để trao tiền thưởng và điểm số, để vận động viên giữ cảm giác đua, và với một tay bơi 32 tuổi như McEvoy, để tích lũy thành tích nhanh mà không phải chịu áp lực của một giải lớn. Baku là chặng đầu mùa. Tashkent là chặng tiếp theo. Chúng ta đang ở năm hậu Olympic, năm điều chỉnh, khi nhiều vận động viên không còn ở đỉnh cao phong độ mà chỉ đang duy trì nhịp đua.

Bối cảnh đó quan trọng, vì nó định hình cách tôi đọc con số.

Ở Tashkent, McEvoy về nhất với 20.13. Egor Kornev người Nga về nhì với 20.61. Isaac Cooper người Úc về ba với 20.84, kém kỷ lục cá nhân 20.81 của chính anh chỉ ba phần trăm giây. Trước đó ở Baku, Kornev đã bơi 20.26, nhanh hơn Tashkent tới ba mươi lăm phần trăm giây. McEvoy ở Baku bơi 20.22, rồi Tashkent 20.13.

Đây là điểm tôi muốn bạn dừng lại. Sự ổn định qua hai chặng là dữ liệu quan trọng nhất trong toàn bộ câu chuyện này. Một tay bơi có thể may mắn trong một bể, một đêm. Nhưng lặp lại thành tích đỉnh cao ở hai chặng khác nhau, cách nhau về địa lý và thời gian, loại bỏ gần hết khả năng một bể nhanh, một đêm may. McEvoy không phải hiện tượng đơn lẻ. Kornev thì đúng là hiện tượng đơn lẻ, và theo hướng ngược lại, khi anh tụt lại gần nửa giây giữa hai chặng.

Tôi đã chứng kiến đủ nhiều chuỗi số liệu sụp đổ để không bao giờ tin một con số đứng một mình. Một mẫu có hai điểm, cả hai đều ở đẳng cấp kỷ lục, đáng tin hơn hẳn một mẫu có một điểm hoàn hảo. McEvoy đưa tôi hai điểm.

Để định vị con số này, tôi cần đặt nó cạnh người dẫn đầu. Jordan Crooks, người Cayman, giữ kỷ lục thế giới bể ngắn 50m tự do với 19.90. McEvoy 20.13, kém 0,23 giây, xếp thứ hai mọi thời đại. Trong cự ly 50m, 0,23 giây không phải khoảng cách nhỏ. Nó là khoảng cách giữa một ngôi sao và một huyền thoại. Ở tốc độ đó, hai phần mười giây là cả một vùng trời.

Điều tôi thấy thú vị hơn cả là tuổi tác. McEvoy 32 tuổi. Trong bơi lội, 32 là vùng đất của những người đang chống lại đồng hồ sinh học. Và anh vẫn đang cải thiện, từ 20.22 xuống 20.13 ở tuổi 32. Tôi đã viết nhiều lần rằng sự nghiệp vận động viên bơi lội là một đường cong, không phải một đường thẳng. Đường cong của McEvoy đáng lẽ đã đi ngang hoặc đi xuống ở tuổi này. Nó vẫn đang đi lên, dù độ dốc đã thoải. Đó là tín hiệu của một khối lượng tập luyện được quản lý tốt và một nền tảng chấn thương sạch, dù tôi không có dữ liệu chấn thương để xác nhận.

Anh cũng vừa trở thành cha. Tôi không định biến chi tiết đó thành một luận điểm khoa học, vì nó là dữ liệu dạng khác, không đo bằng mili-giây. Nhưng trong hồ sơ theo dõi của tôi, những vận động viên bước vào giai đoạn làm cha mẹ thường có một lần tái định hình động lực. Đôi khi nó kéo dài sự nghiệp. Đôi khi nó kết thúc sớm. Không thể dự đoán từ một biến số duy nhất.

Và đây là chỗ tôi phải tách mình khỏi đám đông đang tung hô.

Kỷ lục này là một cú quét ba tầng: kỷ lục World Cup, kỷ lục Australia, kỷ lục châu Đại Dương. Nhưng nó vẫn là thành tích của một chuỗi thương mại hạng hai, trong một năm không có giải lớn, ở bể ngắn. Ba yếu tố giảm giá đó không xóa đi giá trị kỹ thuật, nhưng chúng đặt trần cho ý nghĩa của nó. Đây là chỉ báo phong độ, không phải một tuyên ngôn về ngôi vị số một thế giới. Nếu ai đó nói với bạn rằng McEvoy vừa chạm tới đỉnh cao sự nghiệp, hãy nhắc họ rằng anh đã là nhà vô địch Olympic bể dài, tức là anh đã từng ở một đỉnh cao khác, cao hơn, trên một mặt sân khó hơn.

Kazan là ngày tôi học được rằng xác suất 99% vẫn có thể chết trên bàn cược. Tôi từng chứng kiến những bảng số hoàn hảo dẫn tôi tới kết luận sai lầm chỉ vì tôi quên rằng đằng sau mỗi con số là một con người có thể mệt, có thể sợ, có thể bơi tệ hơn hôm qua. Nên tôi không nói McEvoy sẽ phá 19.90. Tôi nói chuỗi số liệu của anh, tính tới hôm nay, đủ dài để tôi tin vào nó, và đủ ngắn để tôi vẫn phải theo dõi chặng tiếp theo.

Bức tranh tổng thể của nội dung 50m tự do bể ngắn hiện tại là một người cai trị và một nhóm thách thức. Crooks ngồi trên ngôi với 19.90, khoảng cách an toàn trong ngắn hạn. McEvoy là người giỏi nhất trong số còn lại. Kornev là mối đe dọa biến động cao, nhanh nhưng không ổn định. Cooper là thế hệ kế tiếp của Australia, người đang đẩy người đàn anh phía trước.

Và đây mới là tín hiệu hệ thống đáng chú ý nhất: hai trong ba người đứng bục ở Tashkent là người Australia. Một kỷ lục cá nhân là câu chuyện của một người. Hai suất bục trong cùng một nội dung là câu chuyện của một hệ thống. Tôi quan tâm tới hệ thống hơn, vì hệ thống tạo ra kỷ lục lặp đi lặp lại, còn cá nhân chỉ tạo ra kỷ lục một lần.

Tôi không tin cảm xúc. Tôi tin chuỗi số liệu dài hơn cảm xúc của bạn. Nhưng tôi cũng biết rằng chuỗi số liệu nào rồi cũng có điểm gãy, và câu hỏi của tôi cho chặng tiếp theo không phải là McEvoy có phá 19.90 không. Câu hỏi là: ở tuổi 33, trên một bể dài, khi không còn lần lộn thành nào để nương tựa, khoảng cách giữa anh và chính mình có còn co lại được nữa không?