Ba người phụ nữ, một chiếc bục, và con số hai mươi mốt phần trăm

Chiều muộn ở Hardwick Estate, tiếng chuông vang lên đúng lúc bước chân người phụ nữ chạm vạch. Cô bước vào vòng lặp tiếp theo, giày dính bùn, hơi thở đều như người vừa đi dạo chứ không phải vừa hoàn thành chặng thứ bao nhiêu không đếm xuể. Cô không nhìn khán đài. Cô nhìn chiếc ghế nhựa của đội hỗ trợ, nơi có người giơ bát mì nóng. Ở Rasselbock Backyard Ultra mùa này, ba vị trí trụ lại cuối cùng đều là phụ nữ. Ban tổ chức nói đây là lần đầu tiên một giải backyard ultra ở Anh có bục toàn nữ. Tôi đứng cách vạch chừng hai mươi mét, ghi giờ vào của từng người, và tự hỏi câu chuyện thật nằm ở chiếc bục hay ở con số đứng sau nó.

Backyard ultra vận hành theo logic khác với cuộc đua quen thuộc. Mỗi giờ, đúng phút thứ sáu mươi, mọi người còn trụ lại phải có mặt ở vạch và chạy một vòng dài 4,16 dặm, tương đương 6,706 km. Về kịp thì được nghỉ, ăn, chợp mắt trong khoảng thời gian còn lại. Không ra kịp thì dừng cuộc chơi. Cứ thế cho đến khi chỉ còn một người. Ở định dạng này, người thắng là người duy nhất được ghi nhận hoàn thành. Những người khác, kể cả người trụ đến hai mươi bốn tiếng, đều nằm trong nhóm không hoàn thành. Giải năm nay có 141 người đăng ký. Khoảng ba mươi người là nữ, hơn một trăm mười là nam. Tỷ lệ nữ xấp xỉ hai mươi mốt phần trăm.

Con số đó mới là điều đáng nói. Ba người phụ nữ chiếm trọn ba vị trí cuối cùng, trong khi nữ chỉ chiếm chưa đầy một phần tư sân đấu. Một kết quả vượt trội so với tỷ lệ đại diện khác hẳn với một kết quả ngang bằng tỷ lệ đại diện. Nếu sân có năm mươi phần trăm nữ, câu chuyện chỉ là chuyện bình thường. Khi nữ chỉ chiếm hai mươi mốt phần trăm mà vẫn giữ trọn ba suất cuối, có điều gì đó trong cấu trúc cuộc đua đang nghiêng về phía họ.

Tốc độ quy định mỗi vòng rơi vào khoảng tám phút năm mươi bảy giây một km. Với người chạy đường dài, đó là tốc độ của một buổi chạy nhẹ, nói chuyện được, cười được. Chạy nhẹ một vòng thì dễ. Chạy nhẹ ba mươi vòng, mỗi vòng cách nhau đúng sáu mươi phút, xuyên đêm, xuyên sương, xuyên cơn buồn ngủ kéo đến lúc ba giờ sáng, là chuyện khác hẳn. Yếu tố quyết định không nằm ở tốc độ đỉnh. Nó nằm ở kỷ luật giữ nhịp, khả năng chịu thiếu ngủ, và chất lượng đội hỗ trợ ngồi bên lề. Người về sớm trong mỗi giờ có nhiều thời gian nghỉ nhất. Đôi khi người biết kiềm chế nhất lại là người đi xa nhất.

Trong ba mươi năm đứng bên đường chạy, tôi học được điều mà bảng thành tích không dạy. Những cuộc đua đòi hỏi sức bền lặp lại và khả năng chịu đựng cái buồn chán thường san phẳng khoảng cách giữa nam và nữ rõ hơn những cuộc đua nước rút. Khi yếu tố quyết định là sức mạnh cơ bắp đỉnh cao, khác biệt sinh học hiện ra rõ. Khi yếu tố quyết định là phân bổ sức lực, ăn uống đúng lúc, và không hoảng loạn sau mười tám tiếng không ngủ, khác biệt đó thu hẹp. Ở vài định dạng siêu bền, nó biến mất. Tôi nói điều này vì đã đếm nhịp vào vạch của từng người qua nhiều mùa giải, chứ không vì muốn tán dương suông.

Cần nói thẳng một điều mà tiêu đề thường lướt qua. Tuyên bố lần đầu có bục toàn nữ ở Anh xuất phát từ chính ban tổ chức. Không cơ quan quản lý nào xác nhận. Backyard ultra nằm ngoài hệ thống của Liên đoàn Điền kinh Thế giới. Không kỷ lục chính thức, không bảng xếp hạng, không cơ quan đăng ký quốc gia nào lưu trữ thành phần bục của từng giải. Đây là tuyên bố tự báo cáo, đúng hay sai phụ thuộc vào việc cộng đồng có ghi chép lại hay không.

Thêm nữa, bục trong định dạng này là quy ước, không phải quy định. Chính thức chỉ có một người hoàn thành. Ba người cuối cùng trụ lại được xem là bục theo thói quen cộng đồng, nhưng không có huy chương vàng bạc đồng nào được trao theo nghĩa truyền thống. Người đọc phổ thông dễ hình dung một cuộc đua có ba suất, trong khi thực tế chỉ có một suất duy nhất.

Có một điều nữa về cách câu chuyện được kể. Phần lớn bài báo gốc không nói về ba người phụ nữ. Không tên. Không số vòng. Không thời gian. Không quãng đường. Phần lớn văn bản dành cho Hardwick Estate và Bess of Hardwick, một quý bà quyền lực thời Tudor gắn với vùng đất này. Đặt thành tích của ba vận động viên bên cạnh hình ảnh một người phụ nữ quyền lực trong lịch sử là lựa chọn biên tập khéo léo. Nó cũng là lựa chọn có mục đích. Khu đất thuộc National Trust quản lý, và những sự kiện thế này phục vụ đồng thời thể thao cộng đồng lẫn quảng bá điểm đến. Matt Dillon, người đại diện khu đất, xuất hiện trong nguồn với vai trò phát ngôn, không phải vai trò chuyên môn.

Tôi nói điều đó không phải để chỉ trích. Tôi đã chứng kiến quá nhiều câu chuyện thể thao bị bán dưới dạng du lịch, và ngược lại, quá nhiều điểm đến được quảng bá dưới dạng thành tích thể thao. Ranh giới giữa hai thứ mờ hơn người ta tưởng.

Điều đáng giữ lại không phải tuyên bố lần đầu. Một giải, một cuối tuần, một lần bục toàn nữ chưa đủ nói lên điều gì về cả một nền thể thao. Điều đáng giữ lại là con số hai mươi mốt phần trăm. Nếu vài mùa tới, tỷ lệ nữ tham dự các giải siêu bền ở Anh tiếp tục tăng, và những bục toàn nữ không còn là tin tức, lúc đó mới có thể nói về một thay đổi cấu trúc. Bây giờ, chúng ta có một khoảnh khắc. Khoảnh khắc đáng ghi lại, nhưng không nên gánh thêm trọng lượng nó chưa chịu nổi.

Ba mươi năm sau cánh cửa phòng thay đồ, tôi biết mùi chiến thắng và mùi nước mắt không khác nhau. Ở Hardwick chiều hôm đó, không ai khóc. Chỉ có một người phụ nữ ngồi xuống ghế nhựa, ăn hết bát mì, rồi đứng dậy bước ra vạch lần nữa. Câu chuyện nằm ở chỗ đó, không nằm ở tuyên bố lần đầu.